Một trong những thứ AI đang làm khá tốt hiện nay là code và hỗ trợ phát triển sản phẩm. Mà nếu nhìn lại thì sản phẩm đầu ra của UX/UI cuối cùng cũng thường là website, ứng dụng hoặc một sản phẩm số nào đó. Dĩ nhiên phía sau còn backend, database và nhiều vấn đề kỹ thuật khác mà UX/UI Designer không trực tiếp làm, nhưng việc AI ngày càng có khả năng xây dựng được sản phẩm thực tế chắc chắn sẽ tác động đến cách chúng ta làm UX/UI.
Theo mình, AI không đơn giản là thêm một vài tính năng vào Figma hay giúp Designer tạo hình nhanh hơn. Cái thay đổi đáng chú ý hơn là AI đang giúp Designer làm được nhiều thứ mà trước đây phải phụ thuộc vào Developer hoặc những người có chuyên môn khác.
AI có thể ứng dụng vào UX/UI như thế nào?
Đầu tiên là những công việc mang tính lặp lại hoặc máy móc.
Trong quá trình làm UX/UI có rất nhiều công đoạn không nhất thiết Designer phải ngồi làm thủ công từ đầu đến cuối. Những phần này hoàn toàn có thể sử dụng AI để hỗ trợ nhằm tiết kiệm thời gian.
Ví dụ khá đơn giản là wireframe.
Wireframe chủ yếu dùng để xác định cấu trúc, nội dung, vị trí các thành phần và hình dung ban đầu về sản phẩm. Đây chưa phải thiết kế cuối cùng nên cũng không cần quá nhiều về mặt thẩm mỹ.
Thay vì ngồi dựng thủ công từng màn hình, từng section, Designer có thể mô tả sản phẩm, chức năng và yêu cầu để AI hỗ trợ tạo ra wireframe ban đầu. Sau đó mình xem lại, chỉnh sửa và phát triển tiếp.
AI ở đây không thay mình quyết định UX phải làm như thế nào. Nó chỉ giúp mình giảm bớt một phần công việc thủ công để có nhiều thời gian hơn cho những phần thực sự cần suy nghĩ.
Ngoài wireframe thì cách này cũng có thể áp dụng cho nhiều công việc khác như tạo nội dung mẫu, tạo component, kiểm tra các màn hình, tạo các phiên bản layout khác nhau hay làm những công việc lặp đi lặp lại trong quá trình thiết kế.
Dùng AI để biến thiết kế thành sản phẩm chạy thực tế
Đây là phần mình thấy khá thú vị và có thể ảnh hưởng nhiều đến cách UX/UI Designer làm việc trong tương lai.
Trước đây chúng ta thiết kế một giao diện trên Figma. Sau khi thiết kế xong thì bàn giao cho Developer để code thành website hoặc ứng dụng.
Designer có thể tạo prototype để mô phỏng cách sản phẩm hoạt động, thêm một vài animation hay interaction cơ bản. Nhưng dù sao nó vẫn là một bản mô phỏng, không hoàn toàn giống với lúc sản phẩm được code thực tế.
Hiện nay AI có thể giúp thu hẹp khoảng cách này.
Ví dụ bạn vừa thiết kế xong một giao diện trên Figma. Bạn có thể đưa thiết kế đó cho AI và yêu cầu nó code lại. Sau đó chạy thử sản phẩm ngay trên local.
Lúc này bạn có thể mở nó trên trình duyệt, scroll, click button, thử responsive, xem animation và trực tiếp cảm nhận sản phẩm của mình khi chạy thực tế.
Việc này khá khác so với chỉ nhìn một bản thiết kế 2D.
Có những layout nhìn trên Figma rất ổn nhưng khi chạy thực tế lại không ổn. Có những animation mình nghĩ là hay nhưng khi sử dụng thật lại khá khó chịu. Hoặc có những interaction khi thiết kế thì thấy đơn giản nhưng khi đưa vào sản phẩm mới phát hiện ra nhiều vấn đề.
Trước đây muốn kiểm tra những thứ này thường phải chờ Developer làm. Còn bây giờ Designer có thể tự tạo một phiên bản thử nghiệm trước.
Designer không cần phải trở thành Developer. AI có thể hỗ trợ phần code, còn mình tập trung vào việc xem sản phẩm có đúng với ý tưởng và trải nghiệm mình mong muốn hay không.
AI giúp Designer thử những ý tưởng khó hơn
Trước đây có một rào cản khá lớn giữa thiết kế và kỹ thuật.
Designer có thể nghĩ ra một interaction khá lạ, một hiệu ứng phức tạp hoặc muốn đưa 3D vào website. Nhưng câu hỏi ngay sau đó thường là: cái này có code được không, mất bao lâu, có quá nặng không, Developer có làm được không?
Chính những rào cản như vậy đôi khi khiến Designer lựa chọn những phương án an toàn hơn.
Không phải vì không có ý tưởng mà vì không biết ý tưởng đó khi đưa vào sản phẩm thực tế sẽ như thế nào.
AI đang giúp khoảng cách này ngắn lại.
Nếu có một ý tưởng, bạn có thể yêu cầu AI dựng thử. Chạy lên xem nó hoạt động như thế nào. Nếu thấy không ổn thì bỏ. Nếu thấy hay thì tiếp tục chỉnh sửa.
Khi chi phí và thời gian để thử một ý tưởng giảm xuống thì Designer cũng có nhiều không gian hơn để thử những thứ mới.
Điều này không có nghĩa là cứ làm giao diện càng phức tạp càng tốt. UX cuối cùng vẫn phải phục vụ người dùng. Nhưng ít nhất Designer không phải bỏ một ý tưởng chỉ vì mình không biết code hoặc không thể tự kiểm chứng nó.
Thiết kế UX/UI bằng câu lệnh
Một cách làm khác mình nghĩ sẽ xuất hiện ngày càng nhiều là thiết kế UX/UI bằng câu lệnh hay prompt.
Nếu nói đến UX/UI, đa số chúng ta vẫn hình dung một Designer nghiên cứu người dùng, làm wireframe rồi vào Figma thiết kế từng section, từng layout, từng màn hình để cuối cùng tạo ra một sản phẩm 2D.
Nhưng bây giờ không nhất thiết lúc nào cũng phải làm như vậy.
Nếu lên GitHub, các bạn có thể thấy nhiều dự án mã nguồn mở liên quan đến UI. Trong đó có những dự án được xây dựng với sẵn các component, tiêu chuẩn, quy tắc và cách trình bày giao diện.
Có thể hiểu đơn giản là chúng ta có một bộ quy tắc nói cho AI biết sản phẩm nên được thiết kế như thế nào.
Sau đó thay vì tự kéo từng component và dựng từng section, chúng ta có thể yêu cầu:
"Dựa trên bộ quy tắc này, thiết kế cho tôi một landing page bán giày."
AI sẽ dựa trên những thứ có sẵn để tạo ra sản phẩm.
Sau đó mình tiếp tục chỉnh:
"Đổi font này."
"Section này làm đơn giản hơn."
"Cho hình ảnh lớn hơn."
"Thêm hiệu ứng khi scroll."
"Phần sản phẩm làm theo dạng slider."
Cứ như vậy Designer có thể chỉnh sản phẩm thông qua câu lệnh.
Phía sau AI có thể đang viết và chỉnh sửa code, nhưng Designer không nhất thiết phải trực tiếp code. Thứ mình sử dụng để làm việc với AI là câu lệnh.
Điều này cũng không có nghĩa là bất kỳ ai biết prompt đều trở thành UX/UI Designer.
Nếu không hiểu layout, typography, spacing, màu sắc, hierarchy hay trải nghiệm người dùng thì rất khó biết mình nên yêu cầu AI làm gì. Quan trọng hơn là khi AI đưa kết quả ra, mình cũng không biết sản phẩm đó tốt hay không.
AI giúp chúng ta thực hiện ý tưởng nhanh hơn, còn việc đưa ra ý tưởng và đánh giá kết quả vẫn cần kiến thức của người làm UX/UI.
UX/UI Designer sẽ không còn chỉ làm thiết kế 2D
Theo mình đây là một trong những thay đổi khá rõ.
Trước đây phạm vi công việc của UX/UI Designer thường khá cụ thể. Làm UX, wireframe, design system, thiết kế giao diện trên Figma rồi bàn giao.
Còn những thứ khác thường được chia cho những người có chuyên môn riêng.
Animation phức tạp thì cần Motion Designer hoặc Developer. 3D thì cần người làm 3D. Muốn thử một interaction thực tế thì cần Developer code.
Bây giờ AI đang giúp một người có thể thử nhiều thứ hơn.
UX/UI Designer không cần phải trở thành Graphic Designer, Motion Designer, 3D Designer hay Developer. Nhưng bạn hoàn toàn có thể sử dụng một phần công cụ của những lĩnh vực này để phục vụ cho sản phẩm của mình.
Bạn có thể tạo một asset bằng AI, dựng một hình ảnh, thử một animation, tạo 3D đơn giản hoặc yêu cầu AI code một interaction để xem nó hoạt động như thế nào.
Ranh giới giữa UX/UI Designer, Graphic Designer, Motion Designer và Developer vì vậy cũng ngày càng mờ hơn.
Quan trọng không phải là Designer phải giỏi tất cả. Quan trọng là phạm vi những thứ Designer có thể tự làm và tự thử nghiệm đang rộng hơn trước rất nhiều.
Tại sao UX/UI Designer nên học cách sử dụng AI?
Hằng ngày đang có rất nhiều website, ứng dụng và sản phẩm mới được build rồi đưa lên Internet. AI khiến tốc độ tạo sản phẩm ngày càng nhanh.
Nếu một Designer vẫn làm hoàn toàn theo cách cũ trong khi một Designer khác biết sử dụng AI để tạo wireframe, thử layout, tạo asset, dựng prototype, code thử interaction và kiểm tra sản phẩm thì hiệu suất của hai người sẽ rất khác nhau.
Một công việc trước đây mất một ngày có thể được rút xuống vài tiếng. Quan trọng hơn là trong cùng một khoảng thời gian, Designer có thể thử nhiều phương án hơn.
AI cũng có thể được sử dụng để phản biện lại sản phẩm mình vừa làm.
Ví dụ thiết kế xong một màn hình, bạn có thể yêu cầu AI xem lại hierarchy, accessibility, responsive, UX writing hoặc tìm những trường hợp mình chưa nghĩ tới.
Không nhất thiết những gì AI nói đều đúng. Designer vẫn phải là người đánh giá và quyết định. Nhưng ít nhất mình có thêm một công cụ để nhìn lại sản phẩm từ một góc khác.
Nếu không cập nhật những cách làm mới này thì khoảng cách giữa những Designer sử dụng AI và không sử dụng AI có thể ngày càng lớn.
UX/UI trong tương lai sẽ thay đổi như thế nào?
Mình không nghĩ UX/UI Designer trong tương lai sẽ biến mất chỉ vì AI có thể tạo giao diện hay viết code.
Nhưng cách làm việc chắc chắn sẽ thay đổi.
Designer có thể không còn dành quá nhiều thời gian để kéo từng component, dựng từng wireframe hay làm những công việc lặp lại như trước. Thay vào đó, nhiều thời gian hơn có thể được dành cho việc hiểu sản phẩm, hiểu người dùng, nghĩ ý tưởng và kiểm tra xem ý tưởng đó khi chạy thực tế có tốt hay không.
Một Designer cũng có thể tham gia sâu hơn vào quá trình tạo ra sản phẩm.
Từ một ý tưởng ban đầu, bạn có thể tạo wireframe bằng AI, thiết kế giao diện, tạo asset, dùng câu lệnh để dựng thử sản phẩm, chạy trên local rồi tự mình trải nghiệm và tiếp tục chỉnh sửa.
Đến khi bàn giao cho Developer, ý tưởng cũng đã được kiểm chứng nhiều hơn thay vì chỉ nằm trên một bản thiết kế 2D.
AI vì vậy không chỉ giúp Designer làm nhanh hơn. Nó đang thu hẹp khoảng cách giữa ý tưởng, thiết kế và sản phẩm thực tế.
Theo mình đây mới là phần đáng chú ý nhất khi nói về ứng dụng AI trong UX/UI. UX/UI Designer vẫn cần kiến thức về người dùng, trải nghiệm và thiết kế, nhưng công cụ để biến những kiến thức đó thành sản phẩm đang thay đổi rất nhanh.
Và thay vì chỉ học cách sử dụng thêm một vài công cụ AI, Designer cũng nên bắt đầu làm quen với một cách làm mới: nghĩ ra ý tưởng, dùng AI để thử thật nhanh, xem kết quả thực tế rồi tiếp tục chỉnh sửa.